KIFFAANNGISSUSEQ NAVIANARTULLU

Atuartut Kangiata Illorsuata assingi marluk takussavaat, aasakkut ukiukkullu.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Kangiata Illorsua suunersoq.
• Kangiata Illorsuata eqqaa qanoq isikkoqarpa.
• Aasap ukiullu assigiinngissusaat.
• Najugassinni aasap ukiullu qanoq assigiinngitsigippat.

• Atuartut nunap assinga Kalaallit Nunaat takussavaat. Ilulissat sumiinnersoq tikkuuteqarpoq.

  Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

  • Nunap assingani suna takuisiuk.
  • Ilulissani inuit qassit najugaqarpat.
  • Kalaallit Nunaat aamma Ilulissat pillugit suna aamma nalunngilisiuk?
  • Nunap assingani sumiiffiit allat nalunngilisigiit?

Atuartut Nunarsuup assingata ilaa takussavaat.

Atuartut tikkuut aappaluttoq atorlugu sumi najugaqarnerlutik takutissavaat.

Tikkuut karsimi qaqortumiippoq nunallu assingatigoortinneqassaaq.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Illoqarfissi nunaqarfissiluunniit sumiinnersoq.
• Illoqarfimmi nunaqarfimmiluunniit najugassinni inuit qassit najugaqarpat.
• Nunap assingani sumiiffiit allat atii nalunngilisigiit?

Maanna atuartut podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu tusarnaassavaat. Qupperneq 12-imi asseq toorlugu podcasti ammarsinnaavaat.

Atuartut marlukkaarnissaat eqimattaaqqatulluunniit sulinissaat innersuussutigineqarpoq.

Podcastimut tusarnaannginnermi, podcastip imaa naatsunnguamik qanoq imaqarnersoq oqaluttuarisinnaavat.

1. Ane Sofiep oqaluttuaraa
   1. pinngortitami qimussernermi kiffaanngissuseq immikkut ittoq.
   2. ukiup ilaa qimusserfigineqartartoq sivikilligaluttuinnartoq.
2. Flemmingip oqaluttuaraa
   1. sikumi navianartoqartoq, qanorlu qimmit tusarnaarnissaat pingaaruteqartigisoq.
   2. piniartut illuaraannut aalisarfinnullu aqqut naliginnaasoq 10-15 km-iuvoq.
   3. maanna sermip nalunartoqarnera pissutaalluni aqqut nutaaq qaqqatigoortoq 40 km-it missaanni ungasissuseqarpoq.
3. Klausip oqaluttuaraa
   1. qimmini sikumukarusungaarmata, suli qamutinut pitunnagit aallartoorluni. Villy Siegstadimut ikitissimalluni oqaluttuaraa, qanorlu qimmii qimussertup allap tigusimanerai oqaluttuaralugu.
   2. ikisisualu tassaasimalluni nuna tamakkerlugu qimussimik pissartaq.
   3. qimmit qanittumut qimusseraagamik pillangajaasartut naalanngillutillu, ungasissumukaraagamilli soorlu 1400-1500 km sermersuarmut, imminnut atalluaqqinnaalersarput.
4. Qimmit sermersuakkooreeraagamik (qaammatip aappaa avillugu) ”allanik pilersaaruteqartartut” ingerlaannarlu Kangiata Illorsuata eqqaanut qimmilivimminukartarlutik.

Atuartut podcasti tusarnaareerunikku, sanilitik tusaasatik pillugit oqaloqatigisinnaavaat.

Qupperneq 13-imi atuartut podcasti pillugu immiussillutik oqaluttuassapput.

Quppernermi assilissat tusarsimasaannut eqqaamassutaasinnaapput.

Book Creator webimi imannak nipimik immiussisarput:

1. + tooruk
2. optag tooruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator Appiani imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooruk
5. Yes tooruk

Maanna immiussaq nipit ilisarnaataanik ilisisarnaateqalerpoq. Ilisarnaat kissaatigisamut ilineqarsinnaavoq. Immiussaq tusarnaaqattaarneqarsinnaavoq.

Klassit katersuunnerat

Ataatsimut katersueqatigiinnermi klassi ataatsimut oqaloqatigiissapput. Atuartut imminnut isumassarsiortikkit oqaatsit oqaaseqatigiillu atugaat immikkut isiginiakkit.

Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit allattarfissuarmut allattarnissaat innersuussustigaarput.

Klassimi oqaluuserisinnaavarsi:

• Atuartut podcastimut tusarnaarnerminni suna tupaallaatigivaat.
• Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit atuartut podcastimi nalaataat.

Ataatungaani oqaloqatigiinnissamut isumassarsiorsinnaavutit.

Taaguutit ilaannut Book Creatorimi suliassaliortoqarsimavoq.

Ilissi aamma piumagussi oqaluuserisassaasinnaasunut, taagutinut oqaatsillu pingaarutillit quppernernut ilanngussinnaavasi.

Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit

• Kiffaanngissuseq – Ane Sofie pinngortitamiippoq nuannarisamini.

Kiffaanngissuseq Ane Sofiemut tassaavoq, namminiusinnaanini qimminilu sulisut tulluusimaarutigalugit. Pinngortitaq Ane Sofiep sumiiffigisaa tassaavoq, Kangiata eqqaani nunap ilaa.

Qaqugukkut kiffaanngissuseqartutut misigisarpit?

Qaqugukkut tulluusimaartarpit?

Ilissinni pinngortitaq qanoq isikkoqarpa?

• Navianartut – sermeq siumut oqaatigiuminaatsuuvoq.

Sermeq pinngortitarlu kiffaanngissuseqarfiugaluarlutik aamma navianartuusinnaapput. Maanna sermeq pisarnermisuut sukkanerusumik aakkiartortalermat, siumut oqaatigiuminaatsunngornikuuvoq. Taamaattumik sukkut qimussernerluni eqqummaariffissaavoq.

Sikumi navianartunut qimmit qanoq ilillutik ikiuutaasarpat?

Ulluinnarni navianarsiortarpit?

Navianartoq qanoq ilillugu paasisarpiuk?

• Qimussiussisoq – qamutinik aqutsisoq.

Ane Sofie aamma Flemming qimussiussisartuupput.

Qimussiunngitsunik qimussiussisoqarsinnaava?

Qimussiussisutut suna pingaartuusoraajuk? 

• Qimmit pituutallu – qimmit qimuttoqatigiittut ataatsimoorput. Qamutinut pituutalerlugit anulerlugillu pitussimapput.

Qimuttoqatigiit ataatsimoortikkaanni, qimmit imminnut qanoq attaveqatigiinnersut eqqarsaatigisariaqarpoq. Qimmit nukittuujusussaapput qimmillu ittoqutaalluartussaallutik.

Qimmit qimuttussat immikkoortissimagaanni qileruserneqartussaapput. Anunik pituutanillu tamanna pisarpoq. Anut qimminut ikkunneqartarput, pituutaallu anunut qamutinullu pitoqqasarput. Pituutaat arlaarsaatitut siaangakkajuttarput.

Sooruna qimuttut qimuttoqatigiittut ataatsimut katersortariaqartut?

Sooruna qimuttoqatigiit ataatsimoortinniarlugit imminnut qanoq ataqatigiinnersut ilisimassallugu pingaaruteqartoq?

• Piniartut illuaraat – illuaraq piniartunit atorneqartoq.

Ilulissat eqqaanni marlunnik piniartut illuaraqarput. Tamarmik kommunip illuutigai. Illuaqqat piniarfigissumiipput. Illoqarfimmiiit ungasilaarput, taamaattumik piniartut unnuiffigisarpaat. Aqqutaalu, sermeq ilummukarnerusimammat, takininngornikuulluni. Illuaqqat qanganisarpaluttorujuupput. Ilisiverujuttut ittumi sinittoqartarpoq (amerlasinnaapput), kiappallaaraagallu natermut innartarput.

Kangiani aalisakkat qanoq ittut pisarineqartarpat?

Maanna atuartut qimmitik katersussavaat. Takorloorneqassaaq, Ilulissaniit piniartut illuannut Aattartumiittumukassallutik, taannalu 40 km missaanik ungasissuseqarpoq.

Qimmitik katitissavaat, siumut utimullu isumannaatsumik angallassisinnaanngorlugit.

Qupperneq 14-15-imiippoq asseq qimmit aappaluttunik pituutallit. Klassissinni asseq oqaluuserisiuk. Atuartut asseq quppernerni tulliuttuni suliassanut isumassarsiffissatut atorsinnaavaat.

Qupperneq 16-17-imi atuartut namminneq qimmitik suliarissuaat.

Book Creatorimi qimmit ilusaannik ujarlersinnaapput. Qimminik racenik assigiinngitsunik toqqaasinnaapput. Atuartut qimmitik atsissavaat.

Quppernermi qimmeq titarnerlu ikkusimapput. Titarneq qimmip pituutarivaa. Atuartut namminneq titarnernik ilaartuissapput, taamaasillutik qimmitik qamutinut pitunniassavaat, qimmeqatigiiit akulerunnialerunikkit.

Tulliuttut isumaliutigissavaat:

• Qimmit qassit qimuttorissavaat?
• Qimmit qanoq ittunik piginnaasaqassappat? Ass. ittoqut, qimmeq nikittooq, qimmeq malinnaasartoq il.il.
• Ilaat takinernik/naannernik pituutaqassappat, saarliuniassagamik imaluunniit tunorliuniassagamik?
• Ilusilersukkanik ikkussineq

Book Creator webimi imannak iliortarput:

1. + tooruk
2. figurer toqqaruk
3. Qimminik ujarlerit atugassatillu toqqakkit

Book Creator app-imi imannak iliortarput:

1. + tooruk
2. shapes toqqaruk
3. Qimminik ujarlerit atugassatillu toqqakkit

Atuartut namminneq pappilissanik qamusiussapput; qupperneq 16-17-imiittut qimmitik atorsinnaavaat imaluunniit nutaanik qimmitalersinnaavaat. Bilag 1-imi qiortagassamik ujarlerit.

Qimussiliartik naammassigunikku assilissavaat, atuakkamilu qupperneq 18-19-imut ikkutissavaat.

Sanariigaq isumassarsiorfigiuk.

Qassiarsummi nunaqarfiup atuarfiani qiortagassaq Kalaallit Nunaat

malillugu atuartut sanaavat, Qiortakkat Søren Thaaemit.  

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk  
2. billeder toqqaruk

1. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
2. Asseq kissaatigisaq tooruk
3. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2. + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit kingulliit aajuku.

• Annaassiniarneq – annaassiniaasartut; qulimiguulimmik, ambulancenik umiarsuarmilluunniit ajutoorsimasut ikiortussaavaat.

Siku nalunarsippat, imaassinnaavoq aalisartut qimmillu sikumi annaanniarneqartut.

Ajutooraanni kina ikiuussinnaava?

Ambulancenut ilaanikuuit imaluunniit ilaanikumik nalunngisaqarpit? 

• Nunarsuaq – nunarsuarmi sila kissatsikkiartuinnarpoq

Oqaatsimi nunarsuaq-mi nunarsuaq tamarmi pineqarpoq. Tamannalu isumaqarpoq Nunarsuaq tamarmi kissatsikkaluttuinnartoq.  

Nunarsuup sumiiffillu suna assigiinngissutigaat?

• Silap pissusaata allanngoriartornera – sila kianninngorpoq sikulu aalluni

Silap pissusaata allanngoriartornera pineqartillugu, aamma oqakkajuttarpugut nunarsuaq kissakkiartortoq drivhuseeffektilu. Drivhuseffekti tassaavoq, drivhusimiit gassi aniatillugu, taamaasilluni Nunarsuaq kissakkaluttuinnarpoq – drivhusimitulli. Drivhusimiit gassi aniasoq assersuutigalugu CO₂ -juvoq. Kalaallit Nunaanni silap pissusaata allanngoriartornera imaappoq siku sukkanermik pisarnermiillu siusinnerusumik aakkiartortoq.

Sikup aakkiartornera sukkanerullunilu siusinninngornera Ane Sofiemut Flemmingimullu qanoq isumaqarpa?

allanngoriartornera sumut atatillugu tusarnikuuiuk? 

• Ukiup ilaa – Ukiup ilaa qimusserfiusartoq sivikilligaluttuinnarpoq.

Aput sukkanerusumik aattalerpoq, tamannalu isumaqarpoq, ukiup ilaa qimusserfiusartoq allanngorluni. Siusinnerusukkut oktobarip qeqqaniit maajip/juunip tungaanut qimussertoqartarpoq. Maanna novembarimiit/decembarimiit apriilip naanissaata tungaanut qimussertoqartarpoq. Imarmi sikoqarpallaarneq ajormat, qimussimik Kangianukartoqarnissaa ulorinarpoq.

Ukiup ilaa, ulluinnarni qanoq nalaartarpiuk?

Sooruna ukiup ilaa qimusserfiusartoq sivikinninngorsimasoq?

• Sermersuaq – Sikumi sumiiffik sermimimit qalligaq.

Nunatsinni sermersuaq silarsuarmi anginersat tulleraa; Sikujuitsoq kujallermi sermersuaq anginersaavoq.

Sermersuaq tamarmi aakkaluaruni Nunarsuup sinnera qanoq isikkoqassagaluarpa?

Sermersuaq tamarmi aakkaluarpat nunat ilaat qarsunneqassagaluarpaat?

Qupperneq 20-21-mi Ilulissat eqqaani nunap asseqarpoq, tassani piniartut illuaraat ilisarnaaserneqarsimapput, taakku Ane Sofiep uiata Fleminngip podcastimi eqqaavai. Fleminngip oqaluttuaraa, sikumut aalisariarfimminnut aqqutertik allanngortittariaqarsimallugu. Siusinnerusukkut aqqutaa qaninneq tassaavoq, Aallaaniarfimmut piniartut illuaraannut qimusserneq. Taanna aqqut 10-15 km-it missaanniippoq.

Maanna aqqummi tassani sikoqarpallaarunnaarnikuuvoq, taamaattumik angallavissaanani. Maanna qaqqakkut portusuukkoorluni Aattartup illuaraanukartarput, taannalu aqqut 40 km-it missaanniippoq.

Piniartut illuaraasa nunap assitaata saniatigut allamik nunap asseqarpoq, sikup killigisimasaa 1880-imiit 2018 qanoq allanngorsimanersoq takutinneqarpoq.

Atuartut quppernerit 20 aamma 21 Fleminngip qimmiisalu aqqutaat allanngortariaqarsimasoq pillugu oqaluuseralugu atorsinnaavaat, tamannalu silap pissusaata allanngoriartornerata qanoq sunnersimaneraat. Oqaluuserinninnertik immiutissavaat lydfiilitullu ikkullugu.

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. optag toqqaruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Qupperneq 22 aamma 23-mi atuartut oqaaseqatigiinnik oqaluttuaaqqanilluunniit oqaatsit pingaarnerit sammeriikkat atorlugit sanasinnaapput. Allassinnaavaat, lydfiilitut immiussinnaavaat, imaluunniit titartaasinnaapput assiliarlu ikkullugu. Suliaat podcastimi suleqqinnermi atorneqassapput.

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. optag toqqaruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Tryk på d
4. Toortagaq aappaluttoq tooruk  
5. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
6. Yes tooruk

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
4. Asseq kissaatigisaq tooruk
5. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2.  + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

Assilissat pingasut qupperneq 24-miittut atorlugit silap pissusaata allanngoriartornera ataatsimut oqaluuserisiuk. Atuartunut allataq atuarteqqaarsiuk, assilissallu sanilitillu oqaluusereqqaarlisigit, klassimi ataatsimut oqaluutinnginnermi.

Aajuku oqaluuserinninnissamut siunnersuutit:

• Silap pissusaata allanngoriartornera sunaava?
• Silap pissusaata allanngoriartornerani kikkut sunnerneqarpat?
• Drivhusgassi sunaava?
• Nunarsuup drivhusitut ilernera qanoq isumaqarpa?
• Silap pissusaata allanngoriartornera pissutaalluni siku kisimi aappa?

Uani aamma uani silap pissusaata allanngoriartornera pillugu ilisimasaqarnerulersinnaavutit.

Maanna atuartut Kiffaanngissuseq Navianartullu, qimmit, qamutit, piniartut illuaraat silallu pissusaata allanngoriartornera pillugit suliaqareerput. Suliaminnut naggasiutigalugu titartakkamik titartaassapput. Suna titartarsimanerlugu oqaluttuartumik immiussamik, nipimik fiilimik ikkussissapput.

Titartagaq podcastimiit aallaaveqassooq kiisalu Book Creatorimi suliarisimasaniissalluni.

Titartakkami uku immikkut isiginiarneqassapput:

• Silap pissusaata allanngoriartornerata kingunerisaanik siku saaligaluttuinnarpoq
• Qimmit sikup ulorianarsisimanera malugisarpaat qimussertorlu aarlerisaartarlugu.
• Qimmit piniariarfinnukassagunik ungasissorujummut qimuttariaqarput.

Atuartut suliartik naammassigunikku saqqummiutissavaat – atuaqatiminnut atuartunulluunniit allanut, angajoqqaanut il.il. saqqummiunneqarsinnaapput.

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
4. Asseq kissaatigisaq tooruk
5. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2.  + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1.  + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Atuartut tegneserialiatik klasseqatiminnut takutissavaat.

Utertitsiffigitinnissamut sinaakkuttat ajunngitsuunissaat isumagikkit. Atuartut suna ajunnginnersoq – sunalu pitsaaninngussanersoq isummernissaannut tapersersorneqassapput. Uani isumassarsiornerugit.

Nutaanik assilissanik sananissaat siunertanngikkaluarpoq, atuartulli iluaqutaanera misigissavaat ajunngitsumillu isornartorsiorneqarneq sulissutigissavaat. Kangiata Illorsuaniit podcastinik allanik suliaqassaguit, atuakkap Book Creatorip toqqornissaa isumaqassaaq, taamaasillutik suliareqqissinnagamikkit.  

Atuartut utertitsiffigineqarnissaat kissaatigigukku, suleqqinnissassinnut piffissaqassaasi. Taamaasillutik utertitsiffigineqarnitik atorsinnaaniassagamikkit, suliatillu allanngortillugit.

Podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu Kangiata Illorsuata Ilulissaniittup ineriartortitaraa.

Podcastimi Kiffaanngissuseq Navianartullu ilinniatitsinermi atortussat Lotte Brinkmannimit aamma Daniella Maria Manuelimit ineriartortitaapput, Anholt Læringsværksted Leg med IT suleqatigalugu. Atuartut atuagaat Book Creator suliniummik Nutaaliorta Kivitsisameersunit ineriartortitaavoq. Qiortakkat Rikke Falkenberg Kofoedimit aamma Daniella Maria Manuelimit, Leg med IT-minngaaniit ineriartortitaapput.

Ilinniartitsinermi atortussaq Kiffaanngissuseq Navianartullu Creative Commons kreditering-licens CC:BY-mit saqqummersitaavoq. Atortussat allannertaat, suliassartaat assiliartaallu agguarneqarsinnaapput, saqqummerseqqinneqarsinnaapput suliareqqinneqarsinnaallutillu, taamaallaat suminngaanneernersut nalunaarutigalugit tassalu ‘Kiffaanngissuseq Navianartullu`by Isfjordscenteret Ilulissat’.

Atuartut Kangiata Illorsuata assingi marluk takussavaat, aasakkut ukiukkullu.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Kangiata Illorsua suunersoq.
• Kangiata Illorsuata eqqaa qanoq isikkoqarpa.
• Aasap ukiullu assigiinngissusaat.
• Najugassinni aasap ukiullu qanoq assigiinngitsigippat.

Atuartut nunap assinga Kalaallit Nunaat takussavaat. Ilulissat sumiinnersoq tikkuuteqarpoq.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Nunap assingani suna takuisiuk.
• Ilulissani inuit qassit najugaqarpat.
• Kalaallit Nunaat aamma Ilulissat pillugit suna aamma nalunngilisiuk?
• Nunap assingani sumiiffiit allat nalunngilisigiit?

Atuartut Nunarsuup assingata ilaa takussavaat.

Atuartut tikkuut aappaluttoq atorlugu sumi najugaqarnerlutik takutissavaat.

Tikkuut karsimi qaqortumiippoq nunallu assingatigoortinneqassaaq.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Illoqarfissi nunaqarfissiluunniit sumiinnersoq.
• Illoqarfimmi nunaqarfimmiluunniit najugassinni inuit qassit najugaqarpat.
• Nunap assingani sumiiffiit allat atii nalunngilisigiit?

Maanna atuartut podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu tusarnaassavaat. Qupperneq 12-imi asseq toorlugu podcasti ammarsinnaavaat.

Atuartut marlukkaarnissaat eqimattaaqqatulluunniit sulinissaat innersuussutigineqarpoq.

Podcastimut tusarnaannginnermi, podcastip imaa naatsunnguamik qanoq imaqarnersoq oqaluttuarisinnaavat.

1. Ane Sofiep oqaluttuaraa
   1. pinngortitami qimussernermi kiffaanngissuseq immikkut ittoq.
   2. ukiup ilaa qimusserfigineqartartoq sivikilligaluttuinnartoq.
2. Flemmingip oqaluttuaraa
   1. Sikumi navianartoqartoq – ”qimmitit tusarnaakkit”
   2. piniartut illuaraannut aalisarfinnullu aqqut naliginnaasoq 10-15 km-iuvoq.
   3. Sermeq nalunartulik / aqqut nutaaq qaqqatigoortoq 40 km-it missaanni ungasissuseqartoq.
3. Klausip oqaluttuaraa
   1. qimmini sikumukarusungaarmata, suli qamutinut pitunnagit aallartoorluni. Villy Siegstadimut ikitissimalluni oqaluttuaraa, (siusinnerusukkut nunatsinni qimussimik pissartaq / atuartut tamanna pillugu namminneq paasiniaallik).
   2. qimmit qanittumut qimusseraagamik pillangajaasartut naalanngillutillu, ungasissumukaraagamilli soorlu 1400-1500 km sermersuarmut, imminnut atalluaqqinnaalersarput.
4. Qimmit sermersuakkooreeraagamik (qaammatip aappaa avillugu) ingerlaannaq Kangiata Illorsuata eqqaanut qimmilivimminukartarput.

Atuartut podcasti tusarnaareerunikku, sanilitik tusaasatik pillugit minutsialunnguit oqaloqatigisinnaavaat.

Qupperneq 13-imi atuartut podcasti pillugu immiussillutik oqaluttuassapput.

Quppernermi assilissat tusarsimasaannut eqqaamassutaasinnaapput.

Book Creator webimi imannak nipimik immiussisarput:

1. Tryk på + tooruk
2. optag tooruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator Appiani imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooruk
5. Yes tooruk

Maanna immiussaq nipit ilisarnaataanik ilisisarnaateqalerpoq. Ilisarnaat kissaatigisamut ilineqarsinnaavoq. Immiussaq tusarnaaqattaarneqarsinnaavoq.

Klassit katersuunnerat

Suliaq qupperneq 14-15-imiittoq naammassigaani klassimi oqaloqatigiinnissaq innersuussutigaarput.

Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit allattarfissuarmut allattarnissaat innersuussustigaarput.

Klassimi oqaluuserisinnaavarsi:

• Atuartut podcastimut tusarnaarnerminni suna tupaallaatigivaat.
• Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit atuartut podcastimi nalaataat.

Ataatungaani oqaloqatigiinnissamut isumassarsiorsinnaavutit.

Taaguutit ilaannut Book Creatorimi suliassaliortoqarsimavoq.

Ilissi aamma piumagussi oqaluuserisassaasinnaasunut, taagutinut oqaatsillu pingaarutillit quppernernut ilanngussinnaavasi

• Kiffaanngissuseq – Ane Sofie pinngortitamiippoq nuannarisamini.
• Kiffaanngissuseq Ane Sofiemut tassaavoq, namminiusinnaanini qimminilu sulisut tulluusimaarutigalugit. Pinngortitaq Ane Sofiep sumiiffigisaa tassaavoq, Kangiata eqqaani nunap ilaa.

Qaqugukkut kiffaanngissuseqartutut misigisarpit?

Qaqugukkut tulluusimaartarpit?

Ilissinni pinngortitaq qanoq isikkoqarpa?

• Navianartut – sermeq siumut oqaatigiuminaatsuuvoq.

Sermeq pinngortitarlu kiffaanngissuseqarfiugaluarlutik aamma navianartuusinnaapput. Maanna sermeq pisarnermisuut sukkanerusumik aakkiartortalermat, siumut oqaatigiuminaatsunngornikuuvoq. Taamaattumik sukkut qimussernerluni eqqummaariffissaavoq.

Ulluinnarni navianarsiortarpit?

Sikumi navianartoq qimmit qanoq isillutik paasisarpaat? 

• Qimussiussisoq – qamutinik aqutsisoq.

Ane Sofie aamma Flemming qimussiussisartuupput.

Qimussiunngitsunik qimussiussisoqarsinnaava?

Qimussiussisutut suna pingaartuusoraajuk?

• Qimmit pituutallu – qimmit qimuttoqatigiittut ataatsimoorput. Qamutinut pituutalerlugit anulerlugillu pitussimapput.

Qimuttoqatigiit ataatsimoortikkaanni, qimmit imminnut qanoq attaveqatigiinnersut eqqarsaatigisariaqarpoq. Qimmit nukittuujusussaapput qimmillu ittoqutaalluartussaallutik.

Qimmit qimuttussat immikkoortissimagaanni qileruserneqartussaapput. Anunik pituutanillu tamanna pisarpoq. Anut qimminut ikkunneqartarput, pituutaallu anunut qamutinullu pitoqqasarput. Pituutaat arlaarsaatitut siaangakkajuttarput.

Sooruna qimuttut qimuttoqatigiittut ataatsimut katersortariaqartut?

Sooruna qimuttoqatigiit ataatsimoortinniarlugit imminnut qanoq ataqatigiinnersut ilisimassallugu pingaaruteqartoq?

• Piniartut illuaraat – illuaraq piniartut unnuiffigisartagaat.

Ilulissat eqqaanni marlunnik piniartut illuaraqarput. Tamarmik kommunip illuutigai. Illuaqqat piniarfigissumiipput. Inigisaat illoqarfimmiit 15 aamma 40 km-itut ungasitsigaat, taamaattumik piniartut sikumi aalisartillutik unnuiffigisarpaat.

Illuaqqat qanganisarpaluttorujuupput. Ilisiverujuttut ittumi sinittoqartarpoq (amerlasinnaapput), kiappallaaraagallu natermut innartarput.

Kangiani aalisakkat qanoq ittut pisarineqartarpat?

• Annaassiniarneq – annaassiniaasartut; qulimiguulimmik, ambulancenik umiarsuarmilluunniit ajutoorsimasut ikiortussaavaat.

Siku nalunarsippat, imaassinnaavoq aalisartut qimmillu sikumi annaanniarneqartut.

Ambulancenut ilaanikuuit imaluunniit ilaanikumik nalunngisaqarpit?

Nunatsinni Danmarkimilu annaassiniartarnerit assigiinngittuunnissaat ilimagaajuk?

Qupperneq 14-15-mi Ilulissat eqqaani nunap asseqarpoq, tassani piniartut illuaraat ilisarnaaserneqarsimapput, taakku Ane Sofiep uiata Fleminngip podcastimi eqqaavai. Fleminngip oqaluttuaraa, sikumut aalisariarfimminnut aqqutertik allanngortittariaqarsimallugu. Siusinnerusukkut aqqutaa qaninneq tassaavoq, Aallaaniarfimmut piniartut illuaraannut qimusserneq. Taanna aqqut 10-15 km-it missaanniippoq.

Maanna aqqummi tassani sikoqarpallaarunnaarnikuuvoq, taamaattumik angallavissaanani. Maanna qaqqakkut portusuukkoorluni Aattartup illuaraanukartarput, taannalu aqqut 40 km-it missaanniippoq.

Piniartut illuaraasa nunap assitaata saniatigut allamik nunap asseqarpoq, sikup killigisimasaa 1880-imiit 2018 qanoq allanngorsimanersoq takutinneqarpoq.

Atuartut quppernerit 14 aamma 15 Fleminngip qimmiisalu aqqutaat allanngortariaqarsimasoq pillugu oqaluuseralugu atorsinnaavaat, tamannalu silap pissusaata allanngoriartornerata qanoq sunnersimaneraat. Oqaluuserinninnertik immiutissavaat lydfiilitullu ikkullugu.

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. optag toqqaruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Her kommer resten af begreberne og nøgleordene.

• Nunarsuaq – nunarsuarmi sila kissatsikkiartuinnarpoq

Oqaatsimi nunarsuaq-mi nunarsuaq tamarmi pineqarpoq. Tamannalu isumaqarpoq Nunarsuaq tamarmi kissatsikkaluttuinnartoq. 

Nunarsuup sumiiffillu suna assigiinngissutigaat?

• Silap pissusaata allanngoriartornera – sila kianninngorpoq sikulu aalluni.

Silap pissusaata allanngoriartornera pineqartillugu, aamma oqakkajuttarpugut nunarsuaq kissakkiartortoq drivhuseeffektilu. Drivhuseffekti tassaavoq, drivhusimiit gassi aniatillugu, taamaasilluni Nunarsuaq kissakkaluttuinnarpoq – drivhusimitulli. Drivhusimiit gassi aniasoq assersuutigalugu CO₂ -juvoq. Kalaallit Nunaanni silap pissusaata allanngoriartornera imaappoq siku sukkanermik pisarnermiillu siusinnerusumik aakkiartortoq.

Sikup aakkiartornera sukkanerullunilu siusinninngornera Ane Sofiemut Flemmingimullu qanoq isumaqarpa?

Silap pissusaata allanngoriartornera sumut atatillugu tusarnikuuiuk?

• Ukiup ilaa – Ukiup ilaa qimusserfiusartoq sivikilligaluttuinnarpoq.

Aput sukkanerusumik aattalerpoq, tamannalu isumaqarpoq, ukiup ilaa qimusserfiusartoq allanngorluni. Siusinnerusukkut oktobarip qeqqaniit maajip/juunip tungaanut qimussertoqartarpoq. Maanna novembarimiit/decembarimiit apriilip naanissaata tungaanut qimussertoqartarpoq.

Imarmi sikoqarpallaarneq ajormat, qimussimik Kangianukartoqarnissaa navianarpoq.

Ukiup ilaa, ulluinnarni qanoq nalaartarpiuk?

Sooruna ukiup ilaa qimusserfiusartoq sivikinninngorsimasoq? 

• Sermersuaq – Sikumi sumiiffik sermimimit qalligaq.

Nunatsinni sermersuaq silarsuarmi anginersat tulleraa; Sikujuitsoq kujallermi sermersuaq anginersaavoq.

Sermersuaq tamarmi aakkaluaruni Nunarsuup sinnera qanoq isikkoqassagaluarpa?

Sermersuaq tamarmi aakkaluarpat nunat ilaat qarsunneqassagaluarpaat?

Quppernerni 16-imiit 19-imut atuartut silap pissusaata allanngoriartornera pillugu suliaqassapput.

Quppernerni 16-imi 17-imilu assigiinngitsunik pingasunik asseqarpoq, silap pissusaanut tunngasunik.

Qupperneq 18-imi naatsunnguamik silap pissusaata allanngoriartorneranut tunngasumik ilisarinnissuteqarpoq. Atuartunut atuagassartaa atuartiguk sanilitillu assitaat oqaluuseritillugit.

Taassuma kingorna klassimi ataatsimoorlusi oqaluuserisuusarsi, suna atuarsimaneraat sunalu oqaluuserisimanraat.

Maanna atuartut videomiit ilisimasamik suliaqassapput Qupperneq 18-imi videomut uunga European Space Agencymiit linkeqarpoq. Qupperneq 19-imi apeqqutit sisamat akinissaannut video atussavaat imaluunniit nammineq internetikkut ujarlerlutik. Akissutaa lydfiilinngortinneqassaaq oqalulluni pullartaaralianut tulluuttunut ikkutissavaat.

Aajuku apeqqut suli allat siunnersuutaasut:

• Silap pissusaa allanngorneranut pinngortitap inuillu pilersitaasa suut assigiinngissutigaat?
• Silap pissusaata allanngorneranut kina sunnertittarpa?
• Nunarsuup drivhusitut ilernera qanoq isumaqarpa?
  • Taaguut drivhuseffekti

Silap pissusaata allanngoriartornera pillugu uani ilisimasaqarnerulersinnaavutit

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Qupperneq 20 aamma 21-mi atuartut oqaaseqatigiinnik oqaluttuaaqqanilluunniit oqaatsit pingaarnerit sammeriikkat atorlugit sanasinnaapput. Allassinnaavaat, lydfiilitut immiussinnaavaat, imaluunniit titartaasinnaapput assiliarlu ikkullugu. Suliaat podcastimi suleqqinnermi atorneqassapput.

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
4. Asseq kissaatigisaq tooruk
5. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2.  + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Maanna atuartut qimmitik katersussavaat. Takorloorneqassaaq, Ilulissaniit piniartut illuannut Aattartumiittumukassallutik, taannalu 40 km missaanik ungasissuseqarpoq.

Qimmitik katitissavaat, siumut utimullu isumannaatsumik angallassisinnaanngorlugit.

Qupperneq 24-25-imiippoq asseq qimmit aappaluttunik pituutallit. Asseq klassimi oqaluuserisinnaavarsi imaluunniit isumassarsiorfigalugu.

Book Creatorimi qimmit ilusaannik ujarlersinnaapput. Qimminik racenik assigiinngitsunik toqqaasinnaapput. Atuartut qimmitik atsissavaat. Qupperneq 26-27-mi qimmeq ikkunneqarsimavoq, titarnerlu tassaavoq pituutaa. Atuartut qimmitik katitilerpagit, ilusilersukkat taakku pisariaqartitaq malillugu peerneqarsinnaapput aaqqinneqarsinnaallutillu.

Tulliuttut isumaliutigissavaat:

• Qimmit qassit qimuttorissavaat?
• Qimmit qanoq ittunik piginnaasaqassappat? Ass. ittoqut, qimmeq nikittooq, qimmeq malinnaasartoq il.il.
• Ilaat takinernik/naannernik pituutaqassappat, saarliuniassagamik imaluunniit tunorliuniassagamik?
• Ilusilersukkanik ikkussineq

Sådan gør man i Book Creator web:

1. + tooruk
2. figurer toqqaruk
3. Qimminik ujarlerit atugassatillu toqqakkit

Book Creator app-imi imannak iliortarput:

1. + tooruk
2. shapes toqqaruk
3. Qimminik ujarlerit atugassatillu toqqakkit

Maanna atuartut podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu, qimmit, piniartut illuaraat silallu pissusaata allanngoriartornera pillugit suliarereerpaat. Naggasiutitut papppiliamik qamutiliussapput qimmitalinnik qimussertortalimmillu (Ane Sofiesinnaavoq, Fleminngiusinnaavoq imaluunniit atuartoq namminiusinnaavoq).

Bila1 -imi qiortagassaq nassaarisinnaavat. Una sanariigaq isumassarsiorfigiuk:

Qassiarsummi nunaqarfiup atuarfiani qiortagassaq Kalaallit Nunaat malillugu atuartut sanaavat, Qiortakkat Søren Thaaemit. 

Atuartut ilusilersukkamik qamutiliorereerunik qimmitalinnik qimussertortalimmillu stop motion filmiliussapput. Suliamut Stop Motion Studio atorneqassaaq, taanna Skoletubep ilagivaa.

Stop Motion Studio pillugu paasisaqarnerurusukkuit qanorlu aallertarnersut qanorlu app-i atorneqartarnersoq uani Skoletubeguide.dk-mi takujuk.

Atuartut stop motion filmiliaata imarissuaa:

• qanoq qimussertarnersut
• sermeq saakkaagat, qanoq piniariartarfimmukartoqartarnersoq

Atuartut marlukkaartillugit, eqimattakkaarlugit imaluunniit ataasiakkaarlugit aaqqissuutikkit. Atuartumut ataasiakkaamut suna tulluunnersoq, piginnaasallu suut ineriartortinneqassanersut apeqqutaatillugu.

Atuartut Stop Motion Studiomi stop motion filmilioreerunik, filmiliatik toqqussavaat qupperneq 28 aamma 29-mullu ikkullugu.

• Videomik ikkussineq

Book Creator webimi imannak videomik ikkussisarput:

1. + tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Overfør fra computer toqqaruk
4. Video toqqaruk toqqakkallu uppernarsaruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput

1. Sinaakutaa tooruk
2. + tooruk
3. photo toqqaruk
4. Video toqqaruk
5. brug tooruk

Klassit katrsuunnerat

Atuartut filmiliatik isiginnaassavaat, imaalu oqaluuseralugu, kiisalu podcastip Kiffaanngissuseq Navianartullusuliarinerani ilikkakkatik oqaluuseralugit.

Atuartut attaveqatigiinnermut pikkorissusaat ingerlatitseqqinnermullu piginnaasaat uani isiginiarneqassapput.

Utertiffigineqarnissamut sinaakkuttat ajunngitsumik isornartorsiorneqarsinnaaneri isumagikkit. Atuartut isummernissaat tapersersorneqassaaq: suna ajunngila – suna pitsaaninngorsinnaava. Uani isumassarsiornerugit.

Imaanngilaq nutaamik assilialersuillutik oqaluttualiussasut, ajunngitsumilli isornartorsiuisinnaanissap sungiusarnissaa uani pineqarpoq.

Kangiata Illorsuaniit allanik podcastinik suliaqarniaruit, atuakkap Book Creatorip toqqornissaa siunertaqarpoq, tassami suliaq atoqqinneqarsinnaagami.  

Kissaatigiukku, atuartut utertitsiffigineqarnissartik atussagaat, suliat suliareqqinnissaannut piffissaliisinnaavutit. Taamaasillutik utertitsiffigitinnitik atoqqissinnaagamikkit suliatillu allanngortillugit.

Podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu Kangiata Illorsuata Ilulissaniittup ineriartortitaraa.

Podcastimi Kiffaanngissuseq Navianartullu ilinniatitsinermi atortussat Lotte Brinkmannimit aamma Daniella Maria Manuelimit ineriartortitaapput, Anholt Læringsværksted Leg med IT suleqatigalugu. Atuartut atuagaat Book Creator suliniummik Nutaaliorta Kivitsisameersunit ineriartortitaavoq. Qiortakkat Rikke Falkenberg Kofoedimit aamma Daniella Maria Manuelimit, Leg med IT-minngaaniit ineriartortitaapput.

Suliniut – Qimmeq Ilisimatusarfimmiit Københavns Universitetimiillu ineriartortinneqarpoq. Meeqqat atuagaat Qimmeq – kalaallit qimmiat qimuttoq – Anne Katrine Gjerløffimit, Ilisimatusarfimmit Statens Naturhistoriske Museumimiillu ineriartortinneqarpoq.

Ilinniartitsinermi atortussaq Kiffaanngissuseq Navianartullu Creative Commons kreditering-licens CC:BY-mit saqqummersitaavoq. Atortussat allannertaat, suliassartaat assiliartaallu agguarneqarsinnaapput, saqqummerseqqinneqarsinnaapput suliareqqinneqarsinnaallutillu, taamaallaat suminngaanneernersut nalunaarutigalugit tassalu ‘Kiffaanngissuseq Navianartullu`by Isfjordscenteret Ilulissat’.

Atuartut Kangiata Illorsuata assingi marluk takussavaat, aasakkut ukiukkullu.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Kangiata Illorsua suunersoq.
• Kangiata Illorsuata eqqaa qanoq isikkoqarpa.
• Aasap ukiullu assigiinngissusaat.
• Najugassinni aasap ukiullu qanoq assigiinngitsigippat.

Atuartut nunap assinga Kalaallit Nunaat takussavaat. Ilulissat sumiinnersoq tikkuuteqarpoq.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Nunap assingani suna takuisiuk.
• Ilulissani inuit qassit najugaqarpat.
• Kalaallit Nunaat aamma Ilulissat pillugit suna aamma nalunngilisiuk?
• Nunap assingani sumiiffiit allat nalunngilisigiit?

Atuartut Nunarsuup assingata ilaa takussavaat.

Atuartut tikkuut aappaluttoq atorlugu sumi najugaqarnerlutik takutissavaat.

Tikkuut karsimi qaqortumiippoq nunallu assingatigoortinneqassaaq.

Klassemi oqaluuserisinnaavarsi:

• Illoqarfissi nunaqarfissiluunniit sumiinnersoq.
• Illoqarfimmi nunaqarfimmiluunniit najugassinni inuit qassit najugaqarpat.
• Nunap assingani sumiiffiit allat atii nalunngilisigiit?

Atuartut silap pissusaata allanngoriartornera pillugu ilisimariikkatik aallaavigalugit assilissamik silap pissusaata allanngoriartorneranut tunngasumik oqaluttualiussapput.

Book Creatorimi assinik ujarlissapput imaluunniit assilissanik titartaassapput qupperneq 12-13-imullu ikkullugit. Assilissat, silap pissusaata allanngoriartorneranut ilisimariikkatik, takutissavaat. Tassani assiliaq oqaluttuarissavaat, lydfiilinngorlugulu ikkullugu.

Atuartut assilissamik oqaluttuartumik sanareerunik klasseqatiminnut saqqummiissapput. Saqqummiigunik, assilissat toqqakkatik sooq toqqarnerlugit  tunngavilersussavaat, silallu pissusaata allanngoriartornera qanoq takutinneraa oqaluttuaralugu.

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
4. Asseq kissaatigisaq tooruk
5. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2.  + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Maanna atuartut podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu tusarnaassavaat. Qupperneq 14-imi asseq toorlugu podcasti ammarsinnaavaat.

Atuartut marlukkaarnissaat eqimattaaqqatulluunniit sulinissaat innersuussutigineqarpoq.

Podcastimut tusarnaannginnermi, podcastip imaa naatsunnguamik qanoq imaqarnersoq oqaluttuarisinnaavat.

1. Ane Sofiep oqaluttuaraa
   1. pinngortitami kiffaanngissuseq immikkut ittoq.
   2. ukiup ilaa qimusserfigineqartartoq sivikilligaluttuinnartoq.

2. Flemming fortæller om
   1. sikumi navianartoqartoq – ”qimmitit tusarnaakkit”
   2. piniartut illuaraannut aalisarfinnullu aqqut naliginnaasoq 10-15 km-iuvoq.

1. sermeq nalunartulik / aqqut nutaaq qaqqatigoortoq 40 km-it missaanni ungasissuseqartoq.
2. Klaus fortæller om
   1. qimmini sikumukarusungaarmata, suli qamutinut pitunnagit aallartoorluni. Villy Siegstadimut ikitissimalluni oqaluttuaraa, (siusinnerusukkut nunatsinni qimussimik pissartaq / atuartut tamanna pillugu namminneq paasiniaallik).
   2. qimmit qanittumut qimusseraagamik pillangajaasartut naalanngillutillu, ungasissumukaraagamilli soorlu 1400-1500 km sermersuarmut, imminnut atalluaqqinnaalersarput.

4. Qimmit sermersuakkooreeraagamik (qaammatip aappaa avillugu) ingerlaannaq Kangiata Illorsuata eqqaanut qimmilivinnukartarput.

Atuartut podcasti tusarnaareerunikku, sanilitik tusaasatik pillugit minutsialunnguit oqaloqatigisinnaavaat.

Qupperneq 15-imi atuartut podcasti pillugu immiussillutik oqaluttuassapput.

Quppernermi assilissat tusarsimasaannut eqqaamassutaasinnaapput.

Book Creator webimi imannak nipimik immiussisarput:

1. Tryk på + tooruk
2. optag tooruk
3. start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator Appimi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooruk
5. Yes tooruk

Maanna immiussaq nipit ilisarnaataanik ilisisarnaateqalerpoq. Ilisarnaat kissaatigisamut ilineqarsinnaavoq. Immiussaq tusarnaaqattaarneqarsinnaavoq.

Klassit katersuunnerat

Suliaq qupperneq 14-15-imiittoq naammassigaani klassimi oqaloqatigiinnissaq innersuussutigaarput.

Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit allattarfissuarmut allattarnissaat innersuussutigaarput.

Klassimi oqaluuserisinnaavarsi:

• Atuartut podcastimut tusarnaarnerminni suna tupaallaatigivaat.
• Taaguutit oqaatsillu pingaarutillit atuartut podcastimi nalaataat.

Ataatungaani oqaloqatigiinnissamut isumassarsiorsinnaavutit.

Taaguutit ilaannut Book Creatorimi suliassaliortoqarsimavoq.

Ilissi aamma piumagussi oqaluuserisassaasinnaasunut, taagutinut oqaatsillu pingaarutillit quppernernut ilanngussinnaavasi.

• Qimussiussisoq qimussillu – qimussiussisup qamutit aquttarpai, qimminillu noqineqartarlutik.

Ane Sofie aamma Flemming qimussiussisartuupput.

Qimmit qimuttut qasuttuittuupput sikulu saakkaagat malugisinnaallugu.

Qimussiussillaqqittut qanoq ittarpat?

Qimmimmita siku saatsillugu qanormita malugisarpaat?

• Qimmit pituutallu – qimmit qimuttoqatigiittut ataatsimoorput. Qamutinut pituutalerlugit anulerlugillu pitussimapput.

Qimuttoqatigiit ataatsimoortikkaanni, qimmit imminnut qanoq attaveqatigiinnersut eqqarsaatigisariaqarpoq. Qimmit nukittuujusussaapput qimmillu ittoqutaalluartussaallutik.

Qimmit qimuttussat immikkoortissimagaanni qileruserneqartussaapput. Anunik pituutanillu tamanna pisarpoq. Anut qimminut ikkunneqartarput, pituutaallu anunut qamutinullu pitoqqasarput. Pituutaat arlaarsaatitut siaangakkajuttarput.

Ilaatigut qimmit qamutiniit katattarput, taava qamutaannaqalerluni qimmeqarani kiserngorunnarpoq.

Sooruna qimuttut qimuttoqatigiittut ataatsimut katersortariaqartut?

Sooruna qimuttoqatigiit ataatsimoortinniarlugit imminnut qanoq ataqatigiinnersut ilisimassallugu pingaaruteqartoq?

• Nunarsuaq – nunarsuarmi sila kissatsikkiartuinnarpoq.

Oqaatsimi nunarsuaq-mi nunarsuaq tamarmi pineqarpoq. Tamannalu isumaqarpoq Nunarsuaq tamarmi kissatsikkaluttuinnartoq. 

Nunarsuup sumiiffillu suna assigiinngissutigaat?

• Silap pissusaata allanngoriartornera – sila kianninngorpoq sikulu aalluni.

Silap pissusaata allanngoriartornera pineqartillugu, aamma oqakkajuttarpugut nunarsuaq kissakkiartortoq drivhuseeffektilu. Drivhuseffekti tassaavoq, drivhusimiit gassi aniatillugu, taamaasilluni Nunarsuaq kissakkaluttuinnarpoq – drivhusimitulli. Drivhusimiit gassi aniasoq assersuutigalugu CO₂ -juvoq. Kalaallit Nunaanni silap pissusaata allanngoriartornera imaappoq siku sukkanermik pisarnermiillu siusinnerusumik aakkiartortoq.

Silap pissusaata allanngoriartornera Ane Sofiemut Flemmingimullu qanoq isumaqarpa?

Silap pissusaata allanngoriartornera pillugu suna nalunngilarput?

Drivhusgassinik aniatitsinerput millisinneqarsinnaava?

• Sermersuaq – Sikumi sumiiffik sermimimit qalligaq.

Nunatsinni sermersuaq silarsuarmi anginersat tulleraa, Sikujuitsoq kujallermi sermersuaq anginersaavoq. Sermeq sermeruvoq uukkartartoq 50.000 km²

-ii sinnerlugit angissusilik.

Sermersuaq tamarmi aakkaluaruni Nunarsuup sinnera qanoq isikkoqassagaluarpa? Sermersuaq aakkaluarpat immap qaffasissusaa sussagaluarpa?

• Sermeq iigartartoq – sermeq aalasoq.

Sermip qaavatigut apummik nutaamik apigaangat, qaleriaat oqimaallissapput, taamaasilluni naggataatigut puttalersarpoq. Tamanna pivoq, pissutigalugu qulaaniittut ataaniittut naqittaammagit, aalatilerlugillu. Sermeq iigartartoq `aserorsinnaavoq`. Taamatut pisarpoq, sermip ilaa katakkaangat imarmullu puttallarluni.

Suut atortut sermip iigartartup nassarsinnaavai?

Apummiit iminngortoq – Sermit angisuut aanneranut atatillugu sermeq aattarpoq. Sermeq iigartartup ataani imeqarpoq sarfartumik; taamaasilluni sermeq nikissinnaalertarpoq. Apummiit iminngortoq nunap ilaanut itisuukkoorsinnaavoq nunallu ilaa ilusilersorsinnaallugu.

Sermersuaqarnerata nalaani aputip iminngorneranik sermillu iigartartut nunap ilaanik ilusilersukkanik sumiiffinnik nalunngisaqarpit?

Taamaallaat sermit iigartartut ataatiguinnaq sermeq aattarpa?

Qupperneq 16 aamma 17-imi atuartut oqaaseqatigiinnik oqaluttuaaqqanilluunniit oqaatsit pingaarnerit sammeriikkat atorlugit sanasinnaapput. Allassinnaavaat, lydfiilitut immiussinnaavaat, imaluunniit titartaasinnaapput assiliarlu ikkullugu. Suliaat podcastimi suleqqinnermi atorneqassapput.

• Assinik ikkussineq

Book Creator webimi imannak assinik ikkussisarput:

1. Sinaakkutaa tooruk
2. billeder toqqaruk
3. Assilissanik atugassarnik ujarlerit, imaluunniit assiliaateqaruit nammineq titartarsimasarnik ikkunniakkannik ”overfør fra computer” toqqaruk.
4. Asseq kissaatigisaq tooruk
5. tilføj tooruk

Book Creator app-imi imannak assimik ikkussisarput: 

1. Sinaakkutaa tooruk
2.  + tooruk
3. Kamera toqqaruk
4. Titartakkat assiliuk
5. brug billede toqqaruk

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Atuartut maani sermeq iigartartoq pillugu suliaqassapput.

Qupperneq 18-19-imi asseqarpoq Ilulissat eqqaani sermip iigartartup saava, tassani 1800-kkut qeqqaniit 2018-ip tungaanut ineriartorneq takutinneqarpoq.

Qupperneq 20-21-mi naatsunnguamik allagartaqarpoq, sermip iigartup assitaanik assitaqarpoq, nittartakkamut linkeqarpoq, passissutissat annertunerusut perusukkaanni apeqqutillu marluk oqalulluni pullartaliaasani.

Atuartut assilissat marluk oqaluuserissavaat, allataq naatsoq atuarlugu, apeqqutillu oqalulluni pullartaasani qernertuniittut akillugit. Ilisimasassanik nittartakkami ujarlersinnaapput, qupperneq 21-mi linkeqarpoq.

Apeqqutit akissutaat lydfiilitut ikkutissuaat, taakkulu oqalulluni pullartaasanut naleqquttuussapput.

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Sermit iigartartut sikuinnaagallarmallu nunap qanoq issimaneranik uani paasisaqarnerusinnaavutit.

Aajuku apeqqutitaasinnaasunut siunnersuutit:

• Apummiit iminngortoq sunaava?
• Sermersuaq aalerpat imap portussusaa sussava?

Atuartut maani silap pissusaata allanngoriartornera drivhuseffektilu suliarissavaat.

Qupperneq 22-23-mi silap pissusaata allanngoriartornera, drivhuseffekti drivhusgassillu pillugit allagaqarpoq. Taanna atuartut atuassavaat. Taassuma kingorna video qupperneq 23-miittoq isiginnaassavaat. Taassuma saniatigut nittartakkamut uunga linkeqarpoq, tassani atuartut qupperneq 24-25-mi apeqqutinut akisassaminnut ujarlerlutik  ilisimasaqarnerulersinnaapput.

Qupperneq 24-25-mi drishuseffektip drivhusgassitaanut CO₂, H₂O aamma CH₄-mik modeleqarpoq. Atuartut modeli paasissutissallu qupperneq 22-23-miittut atorlugit, oqalulluni pullartaasanut sisamaasunut apeqqutit akinissaannut atorsinnaavaat. Akissut lydfiilitut ilineqassaaq, tamarmillu oqalulluni pullartaasanut naleqquttuussapput.

Aajuku apeqqutit ilassaaannut siunnersuutit:

• Fossile nukissarlu ataavartup suna assigiinngissutigaa?
• Drishugassinik aniatitsinerput millisinneqarsinnaava?

Silap pissusaata allanngoriartornera pillugu uani paasisaqarnerusinnaavutit.

• Nipimik immiussineq

Book Creator web-imi imannaq nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Optag toqqaruk
3. Start optagelse tooruk
4. Immiussineq naammassippat stop optagelse tooruk
5. brug optagelse tooruk

Book Creator app-imi imannak nipimik immiussisoqartarpoq:

1. + tooruk
2. Add Sound toqqaruk
3. Toortagaq aappaluttoq tooruk
4. Immiussineq naammassippat toortagaq aappaluttoq tooqqiguk
5. Yes tooruk

Maanna atuartut eqimattakkaarlutik silap pissusaata allanngoriartornera misissussavaat sunniutaalu, pinngortitamut ilisimatuasarnermik misiliinerit marluk aqqutigalugit. Piffissaqanngikkussi misiliut ataasiinnaq toqqarsinnaavarsi.

Qupperneq 26-27-mi misiliinernut marlunnut ilisarititsinermik allagaqarpoq.

Atuartut misiliinitik assilissagaat aamma eqqaasinneqassapput, qupperneq 28-39.mi misiliinermut nalunaarusiamut immersuilerunik atortussaagamikkit.

Quppernerit 28-39 misiliinermut nalunaarusiami pisariaqartitaq malillugu allanngortinneqarsinnaapput. Matematik.dk aamma dafolo nittartakkanut isumassarsianut ilanngunneqarsinnaapput.

Misiliineq 1 CO₂ drivhusgassiuvumik ateqarpoq. Uani atuartut namminneq misiliillutik drivhuseffektiliussapput. Aajuna misiliinermut linki.

Atortussat tulliuttut atussavaat:

• 2 imiisiviit 1 liter miss. – igalaaminerit (imerfiit imaluunniit koniske kolber)
• 1 qulleq sakkortuumik pærelik –glødepære iluarnerussaaq
• 2 kisaasiutit
• Seernartoq
• Bagepulver

Atuartut linkeq toorunikku ilisarititsinermik allagartaqarpoq, kiisalu misiliineq qanoq ingerlanneqassanersoq nassuiaatitaqarluni.

Quppernerni 28-31-mi misiliilluni nalunaarusiassamut siunnersuummik ikkussisoqarnikuuvoq. Taanna atuartut Book Creatorimi toqqaannartumik immersorsinnaavaat. Taamatuttaaq misiliinermut assilisanut marlunnut inissalerneqarnikuuvoq.

Quppernerni 32-33-mi oqalulluni pullartaasat pingasut ikkunneqarsimapput, taakkulu podcastimut misiliiinermullu imminnut atatinneqalissapput. Atuartut akissutitik immiutissaneraat oqalullunilu pullartaasanut ikkutissanertut imaluunniit klassimi ataatsimoorlusi apeqqutit oqaluuserissanerisi toqqassuarsi.

Misiliineq 2 Sermeq aappoq-imaq portusissuaa-mik ateqarpoq. Uani atuartut namminneq drivhuseffektiliorlutik misiliissapput. Aajuna misiliinermut linkeq.

Atortussat tulliuttut atussavaat:

• Immiartorfiit marluk imermik imallit
• Isterningit
• Hønsenet (imaluunniit allanik isterninginut aaffigineqarsinnaasut)

Atuartut linkeq toorunikku ilisarititsinermik allagartaqarpoq, kiisalu misiliineq qanoq ingerlanneqassanersoq nassuiaatitaqarluni.

Quppernerni 34-37-mi misiliinermut nalunaarusiassamut siunnersuut ikkunneqarnikuuvoq. Taanna atuartut Book Creatorimi toqqaannartumik immersorsinnaavaat. Taamatuttaaq misiliinermut assilisanut marlunnut inissalerneqarnikuuvoq. Quppernerit pisariaqartitaq malillugu naqqissorneqarsinnaapput.

Quppernerni 38-39-mi oqalulluni pullartaasat pingasut ikkunneqarsimapput, taakkulu podcastimut misiliiinermullu imminnut atatinneqalissapput. Atuartut akissutitik immiutissaneraat oqalullunilu pullartaasanut ikkutissanertut imaluunniit klassimi ataatsimoorlusi apeqqutit oqaluuserissanerisi toqqassuarsi.

Podcasti Kiffaanngissuseq Navianartullu Kangiata Illorsuata Ilulissaniittup ineriartortitaraa.

Podcastimi Kiffaanngissuseq Navianartullu ilinniatitsinermi atortussat Lotte Brinkmannimit aamma Daniella Maria Manuelimit ineriartortitaapput, Anholt Læringsværksted Leg med IT suleqatigalugu. Atuartut atuagaat Book Creator suliniummik Nutaaliorta Kivitsisameersunit ineriartortitaavoq. Qiortakkat Rikke Falkenberg Kofoedimit aamma Daniella Maria Manuelimit, Leg med IT-minngaaniit ineriartortitaapput.

Ilinniartitsinermi atortussaq Kiffaanngissuseq Navianartullu Creative Commons kreditering-licens CC:BY-mit saqqummersitaavoq. Atortussat allannertaat, suliassartaat assiliartaallu agguarneqarsinnaapput, saqqummerseqqinneqarsinnaapput suliareqqinneqarsinnaallutillu, taamaallaat suminngaanneernersut nalunaarutigalugit tassalu ‘Kiffaanngissuseq Navianartullu`by Isfjordscenteret Ilulissat’.

Kangiata Illorsuata atuartunut ilisaritinnerani assit sisamat atorneqarput, tassa aasaanerani ukiuuneranilu assilisat, illorsuup saarngi kiisalu Kangiata sermiata saava.

Quppernermi 6-7-mi atugassiaq ataaseq kiisalu isiginnaagassiat pingasut Kangiata Illorsuata pileqqaarneranik takutitsisut takuneqarsinnaapput.

Klassimi oqaloqatigiissutigisinnaavasi:

• Kangiata Illorsua sunaanersoq.
• Kangiata Illorsuani suliffeqarfittut suna siunertarineqarnersoq.
• Kangiata Illorsuata eqqaa qanoq isikkoqarnersoq.
• Najukkassinni Kalaallit Nunaanilu aasap ukiullu assigiinngissusaat.

Eleverne skal gøre sig klart, hvad de allerede ved om Grønland, inden de påbegynder arbejdet med podcasten. I denne podcast er der fokus på slædehunde og klimaforandringer ved Isfjorden, men måske har I arbejdet med nogle af de andre podcasts eller på anden måde erhvervet viden, som kan aktiveres inden arbejdet.

På side 8 er der et link til Google Maps. Her kan eleverne selv prøve at finde Isfjordscenteret på et kort.

Du kan også eksperimentere med at lade dem finde stederne i podcasten, så de har et billede af hvor de er placeret. Her er stederne:

• Ilulissat
• Isfjorden
• Indlandsisen
• Hundepladsen ved Isfjordscenteret

På side 8 er der desuden fire spørgsmål som kan hjælpe eleverne på vej. Her er nogle flere:

• Hvad ved du om indlandsisen?
• Hvilke sprog taler de i Grønland?

Side 9 er beregnet til svar. Eleverne vælger selv deres udtryksform. Nogle muligheder i BookCreator:

• lave en model/tegning i hånden og indsætte den
• finde billeder i BookCreator som omhandler Grønland, og indsætte dem. Herefter kan man lave en tekst til billederne med den viden man har
• indspille en lydfil hvor man fortæller om det man ved
• en kombination af ovenstående

På side 10-11 er der indsat et kort over Grønland, med seks røde markører. Lad eleverne placerer markørerne der hvor de kender byer eller bygder i Grønland. De kan skrive navnet på byen eller bygden i feltet ved siden af markørerne.

Atuartut maannakkut podcasti Kiffaanngissuseq navialinerillu tusarnaassaavaat. Quppernermi 12-mi atuagassiami naatsunnguami podcasti kiisalu atuartut suliamut tunngasumik tusarnaarnermi qanoq sulinissaannut ilitsersuut naatsunnguaq ilisaritinneqarpoq. Podcasti quppernermi 13-mi assiliaq toorlugu aallartissaavaat.

Atuartut marlukkaarlutik imaluunniit eqimattannguakkuutaarlutik tusarnaarnissaat innersuutigineqarpoq. 

Atuartut quppernermi 14-15-mi tusarnaakkaminnut atatillugu suliassaminnik aallartitsinnagit minutsit arlallit atorlugit tusarnaarsimasartik pillugu oqaloqatigiissinnaapput.

Qupperneq 14-15-mi atuartut podcastimi tusarnaakkatit tunngavigalugit imaqarniliussapput. Periutsit assigiinngitsut toqqarlugit suliarisinnaavaat; ataatsimik arlalinnilluunniit toqqaasinnaapput.

• atuagassialiorlutik allassinnaapput
• tusarnaagassiamik immiussisinnaapput
• ilisserummik/titartakkamik sanasinnaapput
• allarluinnarmik imaqarniliornermut eqqaamassutissiornermullu atatillugu sulinermi sungiusimasaminnik

Tusarnaagassiamik immiussineq, assinik ikkussuineq atugassiamillu ikkussuineq. ilitsersuut 1, 2 aamma 3 uani takuk.

Maannakkut klassissinni ataatsimoorlusi inaarutaasumik eqikkaallusi naggasiissaasi, tassanilu quppernerni 14-mi 15-milu atuartut suliaat eqqartussavasi. Ataatsimoorlunilu inaarutaasumik eqikkaalluni nalilineq atuartut namminneq paasissutissaasiviliornissaannut piareersaataassaaq, taamaalillutik podcastimik suliaqarnerminni uterfigisinnaaniassammassuk. 

Qupperneq 16-17-mi oqaatsit pingaarnerit taaguutillu eqqartorsimasasi qanoq isumaqarnersut nassuiassavaat. Atugassiaq, tusarnaagassiaq, assiliaq, titartagaq imaluunnit taakkua akulerullugit atussanerlugit nammineq toqqaasinnaapput. Atuartut suliaat podcastimi suliap nanginnerani atorneqassapput.

Innersuutigaarput atuartut oqaatsinik pingaarnernik taaguutinilluunniit podcastimi tusarsimasaminnik siunnersuuteqarnissaannik qinnuigalugit aallartissasutit. Tamatuma kingorna oqaatsinik pingaarnernik taaguutinillu makuninga, podcastimi qitiusuni suliallu nanginnerani pingaaruteqartunik, ilanngussissaatit.

• Qimussertartoq qimmillu qimuttut – qimussertartup qamutit qimminit qimuttut aquttarpai.

Ane Sofie Flemmingiliu qimussertartuupput. Qimmit qimuttut qasusueqaat sikulu saalisimagaangat malugisinnaasarpaat.

Qanoq ililluni qimussillaqqissunngortoqartarpa?

Ilissi qanoq isumaqarpisi qimmit qanoq ilillutik siku saalisimasoq malugisinnaagaat?

• • Qimusseq – qimmit qimuttut ataatsimut katersorneqartarput.

Qimmit qimuttut ataatsimut katersoraanni qimmit imminnut qanoq pissuseqarnersut eqqarsaatigisariaqarpoq. Qimusseq qimminik nukittuunik pikkorissumillu ittoquteqarnissaat pisariaqarpoq. 

Qimmit qimuttussat katitereeraanni qamutinut pituttorneqassapput. Tamanna anulerlugit pituutalerlugillu pisarput. Anut qimmimut qimuttumut atitinneqartarput pituutaasalu anut qamutinut atassusertarpaat. Pituutat qimmit sanileriiaartussanngorlugit takeqatigiinnik inissitsiterneqartarput.

Ilaannikkut qimmit aallariaqataarsinnaasarput, taamaalillunilu qamutit qimmeqaratik kiserngoruttarlutik.

Sooq qimmit qimuttut tamarmik qimuttoqatigiinnut katersornissaat pingaaruteqarpa?

Sooq qimuttoqatigiit katitissagaani qimmit qimuttut imminnut pissusaat eqqarsaatigissallugu pingaaruteqarpa?

• • Sermersuaq – sermertamik nunamik annertuumik sermimik qalliisumik sermilimmillu sananeqaateqarpoq.

Kalaallit Nunaata sermertaa nunarsuarmi sermersuit annersaasa tulleraat, Sikuiuitsumi Kujallermi sermertaq annersaavoq.

Sermersuaq tamarmi aakkaluarpat Nunarsuup sinnera qanoq isikkoqassagaluarpa?

Sermersuaq aappat immap qatsissusaanut qanoq sunniuteqassava?

Taaguutit maku sammisamut taaguutaapput podcastimi atorneqanngitsut, sulialli naammassinissaanut pisariaqartut

• • Silap allanngornera, naatitsivittut sunniut gassillu silaannarmik kissakkiartortitsisartut – sila kiannerulerpoq, sikulu aappoq.

Naatitsivittut sunniut pilersarpoq inuit uumasullu gassinik silaannarmik kissakkiartortitsisartunik aniatitsigaanngata, tamannalu Nunarsuup kissakkiartuaarneranik kinguneqarpoq. Gassi silaannarmik kissakkiartortitsisartut assersuutitut ilisimaneqarnerpaatut taaneqarsinnaasoq tassaavoq CO₂. Kisianni aamma silaannarmik kissakkiartortitsisartunik allanik gasseqarpoq.

Kalaallit Nunaanni silap allanngoriartornera ukiut tamaasa sikup sukkanerusumik siusinnerusumillu aakkiartortarneranik kinguneqarpoq.

Silap allanngoriartornera Ane Sofiemut Flemminngimullu qanoq kinguneqarpa?

Silap allanngoriartornera pillugu sunik ilisimasaqarpugut?

Inuit gassinik silaannarmik kissakkiartortitsisartunik aniatitsinerat millisinneqarsinnaava?

• Sermip ningimarnga – sermeq ingerlaartoq.

Aperlaat sermimut tukkaangamik, aputit qaleriaat ima sakkortutigisumik naqinneqartarput allaat naggataatigut ingerlaalersarlutik. Tassunga pissutaavoq aputit qaleriiaat qalliit qaleriianik allernik naqitsinerata ulortitsineratalu kinguneranik ingerlaalertitsisarnerat. Sermip ningimarnga “iigarsinnaavoq”. Tamanna pisarpoq sermip ningimarnga nalloraangat sermillu imaanut saavikkaangata.

Sermip ningimarngata suut nassataralugit ingerlassinnaavai?

• • Utersaartitsisinnaassuseq (Albedo-effekt) – tassaavoq seqernup qinngornerata ilaa nunarsuarmut suli anngutsinnani nunap qaavaniittunit assigiingitsunit utersaartinneqartarnera. Sunaluunniit nunap qaavaniittoq seqernup qinngorneranik utersaartitsineq ajortoq utersaartitsisinnaassusaa 0-mik nalilerneqartarpoq. Sunaluunniit seqernup qinngorneri tamakkerlugit utersaartitsisartoq utersaartitsisinnaassusaa 1-mik nalilerneqartarpoq.

Qernertumik imaluunniit qaqortumik t-shirteqarlutit kissassusaata assigiinnerat malugisinnaaviuk?

Tusarnaagassasiamik immiussineq, assinik atuagassiamillu ikkussuineq; ilitsersuut 1, 2 aamma 3 uani takuk.

Atuartut Ane Sofie´p kiffanngissuseq pillugu oqaluttuarnera aallaavigalugu kiffaanngissuseq nammineq qanoq isumaqartinnerlugu qanoq innikkullu kisimmiivinnermik misigisimasarlutik allaaserissavaat. Quppernermi 18-19-mi allattuiffissaq, assinik ikkussuiffissaq titartagaaqqallu suut ikkussorneqarsinnaanerinut iluaqutaasinnaasut ikkunneqarsimapput.

Atuagassiamik allassanerlutik, assilialiussanerlutik/assimik ujarlissanerlutik, isiginnaagassiamik nipilersuutitalimmik ikkussissanerlutik imaluunniit allarluinnarmik toqqaassanerlutik nammineq aalajangissavaat. Pisariaqartitsinertik naapertorlugu karsinik piiaasinnaapput imaluunniit ikkussuillutik.

Atuartut kiffaanngissuseq pillugu oqaluttualiatik atuaqatiminnut eqimattakkaarlutik imaluunniit saniliminnut saqqummiutissavaat.

Atuartut naatitsivittut sunniutip kingunerisa ilaannik suliaqassapput. Quppernermi 20-21-mi naatitsivittut sunniut pillugu ilisimasat pillugit karseqarpoq 5-nik; kiisalu pullartat apeqqutinik oqaasertalersukkat 5-mat karsinut ilisimasanik imalinnut naleqqussakkat takuneqarsinnaallutik.

Atuartut karsit ilisimasanik imallit oqaasertai atuassavaat apequtillu akissutissarsillugit. Apeqqutinut ataasiakkaanut akissutitik immiutissavaat.

Aajuku apeqqutit assigiinngitsut oqaloqatigiissutigisinnaasatut siunnersuutit:

Sermersuaq aappaat tamanna Kalaallit Nunaannut qanoq sunniuteqassava?

• • Sermersuup Kalaallit Nunaat naqisimajunnaaraluarpagu, taava nuna qaffassaaq. Tamanna aallartereerpoq; ukioq 2004-mit Kalaallit Nunaat ukimut 4 cm-rit miss. qaffakkiartortoq uuttorneqarsimavoq.
  • Tassa tamatuma paasinarsiinnarpaa ukiup ataatsip ingerlanerani sermip qanoq annertutigisup aattarnera.

Seqernup qinngorneri akisuatinneqanngikkaangata tassa utertinneqanngikkaangata, taava qanoq pisoqartarpa?

• Utertitsisinnaassuseq eqqartorsinnaavaat.
• Seqernup qinngorneri utertinneqanngippata, kissassutsip qaffanneranik tamaalilluni nunarsuup kissakkiartorneranut ilapertuutaasinnaapput.
• Sermeq apullu tamarmik aappata, naasoqassutsimut immamullu iluaqutaasumik, seqernup qinngorneri tigoorarneqassapput.

Sikup ataani uuliamik nassaartoqaraluarpat susoqasssava?

• Tamaani uuliap qallornissaanik politikikkut soqutiginnittoqassaaq.
• Uuliamik nassaartoqaraluarpat qallorneqarpallu, gassinik silaannarmik kissakkiartortitsisartunik aniatitsinerup annertusineranik kinguneqassaaq.

Aasaanerani sermeq tamarmi aakkaluarpat naasoqassutsimut qanoq kinguneqassava?

• Naasoqassuseq sermeqassusaata akerlianik annertunerulersinnaassaaq. Naasut seqernup qinngorneranik tigooraasarput fotosyntesimullu tamanna atortarlugu; pissutsimi taamak ittumi silaannarmit CO₂ atorneqartarpoq.

Imaq 7 meterinik qaffakkaluarpat qanoq pisoqassava?

• Nunarpassuit qarsutsinermik nalaanneqassapput najorneqarsinnaajunnaallutillu.
• Immap sarfai aamma sunnerneqassapput taamaalillunilu nunarsuup silaata pissusaa aamma sunnerneqarluni.

Apeqqutit pillugit ataatsimoorlusi inaarutaasumik eqikkaassaasi ilinniartullu quppernermi 16-17-mi ilisimalikkatik nutaat paasissutissaasivimminnut ilanngutissavaat.

Atuartut maannakkut pinngortitalerinermi taaguutit atorlugit assersuut nassuiarlugu suliaqassapput. Qupperneq 22-23-mi Kalaallit Nunaanni silap allanngorneranik assersuutit marluk sammineqarput. Assersuutinik allanik naleqquttunik illit nammineq nassaarsiorsinnaavutit, imaluunniit atuartut internettimi assersuutinik ujarlertillugit.

• Gassit silaannarmik kissakkiartortitsisartut, taakkulu naatitsivittut sunniummik pilersitsisarput seqernullu qinngornerinik Nunarsuarmik kiassatsitsisartut assingat. CO₂, H₂O aamma CH₄ tassaapput gassit silaannarmik kissakkiartortitsisartunut assersuutaasinnaasut. 

Assimut najoqqutarisaq: ​​https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Greenhouse-effect-t2.svg. 

• Sermip Kujalliup, 1850-mili milliartorsimasup, assinga. 

Assimut najoqqutarisaq: https://www.geocenter.dk/sermeq-kujalleq-gletsjeren/ 

Atuartut eqimattannguakkuutaarlutik assersuutinik nassuiaanerminni sammisaminnut taaguutit paasissutissaasivimminnut allattorlugit ilanngussorsimasatik atussavaat.

• Silap allanngornera, naatitsivittut sunniut, gassit silaannarmik kissakkiartortitsisartut, sermip ningimarnga, utersaartitsisinnaassuseq.
• Atuartut taaguutit allat paasissutissasivimmiinngitsut soorunami atorsinnaavaat.

Atuartut assersuutit pillugit oqallinnertik immiutissavaat quppernermullu 22-23-mut ikkullugu. Atuartut quppernermi 16-17-mi paasissutissaasivimminnut ilisimasanik nutaanik ilanngussuinissaannut periarfississavatit.

Atuartut apeqqutilliissutinik ajornartorsiut pillugu oqaaseqatigiiliornermut atorneqarsinnaasunik suliaqassapput.

Qupperneq 24-25

Qupperneq 24-25-i Q-tavlimik ilisserusiaq takuneqarsinnaavoq, taannalu atuartut apeqqutillinerminni atussavaat. Apeqquteqaatini, soorlu podcastimi takuneqarsinnaasoq, Kalaallit Nunanni silap allanngoriartornera qitiutinneqassaaq.

Q-tavli sammisanut sisamanut, qaffasissutsinut sisamanut tulleriiutaakkanut immikkoortinneqarsimavoq:

• immikkoortoq sungaartoq aappaluartoq – piviusorpalaartoq
• immikkoortoq sungaartoq – nassuiaarpalaartoq
• immikkoortoq qorsuk – misissoqqissaaripalaartoq
• immikkoortoq tungujortoq – nalilersuerpaalaartoq

Atuartut eqimattannguakkuutaarlutik q-tavli sammillugu sulissapput. Immikkoortunut sisamanut tamanut ataasiakkanut naleqquttumik minnerpaamik ataatsimik misilillugu apeqquteqassapput.

Aajuku apeqqutissatut siunnersuutit atuartunut ikiuutaalluarsinnaasut:

• gassi silaannarmik kissakkiartortitsisartoq sunaana?
• sooquna ukiukkut qimussersinnaaneq sivikillisimasoq?
• qanoq isilluni (kikkut?) qimussertarnerup sivikilliartornera unitsinneqarsinnaava?
• sooq qanorlu silap allanngoriartornerata sunnerpaatigut?
• silap allangoriartorneri qanoq pilersarpat?
• qaqugumitaava ukiup ingerlanerani qimussertarneq taamaatinneqavissava?
• gassinik silaannarmik kissakkiartortitsisartunik aniatitsineq annikillisarneqarsinnaava?

Qupperneq 26-27

Quppernermi 26-27-mi atuartut apeqqutitik tamaasa allattussavaat. Ilisserut/titartagaq apeqqutiminnut tunngavilersuinermut atorusuppassuk karsi assinut ikkussuiffissaq aamma ikkunneqarsimavoq.

Eqimattat tamarmik Q-tavlimi immikkoortunut sisamanut tamanut apeqqutissaminnik oqaasertalersuereerpata, taava ataatsimoorlusi inaarutaasumik eqikkaassaasi, taamaalilluni eqimattat allat atuartut isumassarsiorfiginiassammatigit.

Ataatsimoorlusi apeqqutit assigiinngitsut eqqartoreerussigit, atuartut eqimattakkaarlutik ilinniartitsisorlu suleqatigalugu apeqqut soqutiginartinnerpaasartik saqqummiutissavaat.

Apeqqut taanna maannakkut ajornartorsiut pillugu oqaaseqatigiiliornerannut 

atussavaat akissutissarsiorlugulu.

Qupperneq 28-29

Atuartut eqimattaminni ajornartorsiut pillugu oqaaseqatigiiliornertik isumaqatigiissutigeerunikku, qupperneq 28-29-mut allassavaat. Ajornartorsiut pillugu oqaaseqatigiiliornerannut karsi ataaseq inissinneqarsimavoq, karsi ataaseq ajornartorsiut pillugu oqaaseqatigiiliartik qanoq akineqarnissaanut ilitsersuut, ilisserummut/titartakkamut sinissaq kiisalu karsi sulinerminni tassunga killikkallarnerminnut atatillugu qisuariaatiminnut allaffissaq.

Atuartut quppernermi 28-mi karsit immersoreerunikkit, aammalu ilisserut/titartagaq ikkutereersimagunikku eqimattaq allat peqatigalugit imminnut qisuariaaffigissapput qisuariaateqarlutillu.

Qisuariaatit kaammatuinertalimmik aallaaveqarnissaat isumannaassavat, immikkoortoq “Naliliineq” piumaguit takusinnaavat.

Eqimattannguakkuutaarlutik qisuaateqareerpata qisuariarfigineqareerpatalu ajornartorsiutitut oqaaseqatigiiliartik nalerissarsinnaavat. Apeqqullu akissutissarsiorlugu sulineq maannakkut aallartissinnaanngorpoq.

Qupperneq 30-31

Qupperneq 30-31-mi atuartut akissutitik ikkutissavaat. Akissutip imartussusaa qanoq piffissaqartiginersi naapertorlugu suliarissavarsi. Qupperneq 30-31-mi akissutissamut karsi, ilisserummut/titartakkamut sinissaq imaluunniit allamut kiisalut tusarnaagassamiut immiussiffissaq inissinneqarsimapput. Atuartut akissutiminnut suna atorniarnerlugu nammineq aalajangissavaat pisariaqartitsinerlu naapertorlugu karsit sinissallu amerlisinnaavaat ikilillugilluunniit. Taamatut aamma quppernerit arlallit ilanngussinnaavaat.

Paasissutissaasivittik atussavaat aamma internetimi paasisassarsiorsinnaapput. Aajuku nittartartakkanut siunnersuutit:

• Visit Greenland – Kalaallit Nunaanni silap allanngoriartorneranut najoqqutassiaq. uani pissarsiarineqarsinnaavoq.
• Silap pissusianut leksikoni – sila pillugu nukissiornermillu aaqqiissutissanik ilisimasat piviusorpalaartut. uani pissarsiarineqarsinnaapput.
• Geus.dk – De Nationale Geologiske Undersøgelser for Danmark og Grønland.  uani pissarsiarineqarsinnaavoq. 

Atuartut akissutitik atuaqatiminnut saqqummiutissavaat. 

Tusarnaagassianik, assinik, allaaserisap oqaasertaanik isiginnaagissiamillu ikkussuineq. Se iIlitsersuut 1, 2, 3 aamma 5 uani takuk.

Suliap nanginnissaanut siunnersuutit

• Matumani silap allanngoriartornera CO₂-millu aniatitsinermut atatillugu kinguneri ukkatarineqarsimapput. Aamma aniatitsinerit suminngaaneernerat nukissiutillu pillugit itisiliinissaq toqqarneqarsinnaavoq.
• Aamma CO₂-mik aniatitsinermut atatillugu atuisutut sunik qinigassinneqartarneq eqqarsaatigalugu suliaq nanginneqarsinnaavoq.

Naliliinerup nersualaarinninnermik sinaakkuteqarnissaa isumannaartariaqarpoq. Atuartut isummernissaminnut tapersersorneqartariaqarput: suna pitsaasumik suliarineqarsimava – sunalu pitsaanerusumik suliarineqarsinnaava. Uani annertunerusumik isumassarsiorsinnaavutit: Austin’s Butterfly. Atuartut pingitsooratit sulianik nutaanik sananissaat siunertarineqanngilaq, akerlianilli ilinniartunik nersualaarinninnerup siunertaata paasineqarnissaa isumaliuutigineqarnissaalu anguniarneqarpoq. 

Atuartut ilinniartoqatigimit nersualaarinninnerisa atornissaat kissaatigigukku, atuartut suliaminnik ingerlatitseqqinnissaannik periarfississinnaavatit. Taamaalillutik imminnut nersualaarinninnerit iluaqutigisinnaavaat suliatillu allanngortillugit.

Kangiata Illorsuanit podcastinik allanik suliaqarusukkuit, taava atuartut Book Creatorimi atuagaat toqqornissaa isumatusaarnerussaaq, taamaalilluni tamatuminnga sammisaqarneq atoqqissinnaaniassammat.

Podcasti Kiffaanngissuseq navialinerillu Ilulissani Kangiata Illorsuanit suliarineqarsimavoq.

Podcastimut ilinniartitsinermi ilinniusiaq Kiffaanngissuseq navialinerillu Lotte Brinkmannimit aamma Daniella Maria Manuelimit, Anholtip Læringsværkstedimi inerisarneqarsimavoq.

Ilinniartitsinermi ilinniusiaq Kiffaanngissuseq navialinerillu Creative Commonsip ataani CC:BY tunngavigalugu atorneqarsinnaanera saqqummersinneqarsimavoq.

Ilinniartitsinermi ilinniusiap oqaasertai, suliassartai assitaalu siammarterneqarsinnaapput, assilineqarsinnaapput suliarineqarsinnaallutillu, taamaallaallu suminngaanernera imatut issuarneqarnissaa ‘Kiffaanngissuseq navialinerillu by Isfjordscenteret Ilulissat’ kissaatigaarput.