NITTAALASSANUT

Nittaallat tassaapput nittaalassat nuissat silaannaata nillernersaata qulaatungaani katersuussimasut. Nittaalassaq arfinilinnik teqeqqoqarpoq illugiiffaarilluullunilu. Nittaalap qeqqata qiterpiaani pilerfeqarpoq.

Atuakkami qupperneq 11-mi nittaalassaq qanoq pinngortoq takuneqarsinnaavoq. Iliit nittaalassaliavit pinngornera titartaruk nittalassallu qiterpiaani aallartigit.

Nittaalassaq nuissami pinngortarpoq. Erngup molekyliinik sananeqaateqarpoq.

Nuiaq kissarnerungaangat nittaalassaq erngup molekyliinik amerlanerusunik akoqartarpoq. Nittalassaq taamaalilluni sukkanerusumik pinngortarpoq ilusaalu allanngorarnerusarluni.

Nittalassaq allanngorarpallaanngitsumik ilusilik

Nittaalassaq allangorartorujussuarnik ilusilik 

• Nittaalassat arlallit qerillutik imminut katigukkaangamik nittaalanngortarput. Nittaalaq titartaruk.

  Titartagara:

• Nittaallat amerlassusuaat naammatsikkaangat taava qanoq pisoqartarpa?

Aput nittaalassanik sananeqateqarpoq. Nittaalassat imermip sananeqaateqarput. Imeq qalipaateqanngilaq.

Qaamarngup aput kinngoraangagu qaamanerlu nittaallanit utertinneqaraangat isip qaqortutut isigisarpaa.

• Aput sunik sananeqaateqarpa?

• Aput sooq qaqortumik qalipaateqarpa?

• Assimi inuk sulersormitaavaana? 

  Allaaseralugu, titartarlugu imaluunniit immissusillutit akissut: 

Nittaallat tassaapput nittaalassat nuissat silaannaata nillerner- saata qulaatungaani katersuussimasut.

Nittaalassat pilerfiat tassaasinnaavoq ullorissap pujoralaminee- raaneersoq imaluunniit tarajumineq erngup molekyliisa tuffigalugu qerrussuuffigisimasaat.

Nittaalassat tamarmik assigiimmik isikkoqarput. Arfinilinnik teqeqqoqarlutik illugiiffaarilluullutik pinngortarput.

Silaannaap isugutassusaa appasikkaangat erngup molekylii ikittuaraasarput. Isugutassusaa qaffasikkaangat erngup molekylii amerlasarput.

Silaannaap isugutassusaa appasikkaangat nittaalassaq arriitsumik pinngortarput inngigissuusarlunilu. Isugutassusaa qaffasikkaangat sukkanerusumik pinngortarpoq sinarsuseqartumillu isikkoqalertarluni. Nittaalassaq inngigissoq sinaarsusilillu titartarauk. Atuakkami quppernermi 14-17-mi imaluunniit uani isumassarsiorit.

Nittaalassaq nuissami pinngortarpoq. Erngup molekyliinik sananeqaateqarpoq. Nuiaq kissarnerungaangat nittaalaq erngup molekyliinik amerlanerusunik akoqartarpoq. Nittalaq taamaalilluni sukkanerusumik pinngortarpoq ilusaalu allanngorarnerusarluni.

Nittalassaq allanngorarpallaanngitsumik ilusilik.

Nittaalassaq allangorartorujussuarnik ilusilik. 

• Kissassuseq silaanaallu isugutassusaa nittaalassat pinngortarnerannut qanoq pingaaruteqarpa?

• Qaniit qanoq iligaangat nuissanit nakkaasarpat?

Aput nittaalassanik sananeqateqarpoq. Nittaalassat imermip sananeqaateqarput. Imeq qalipaateqanngilaq.

Qaamarngup aput qinngoraangagu qaamanerlu nittaallanit utertinneqaraangat isip qaqortutut isigisarpaa.

• Aput sunik sananeqaateqarpa?

• Aput sooq qaqortumik qalipaateqarpa?

• Assip taaguutaa tassaavoq: Aput qalipaateqanngitsoq. Assip allamik taagutissaanik siunnersuuteqarit.

  Taaguut:

Nittaalaq nuissani nittaalassat katersuukkaangata pinngortarpoq.

Nittaalassat pilerfianit suna tamarmi aallartittarpoq, tassa erngup molekyliisa aallarnerfia eqqoraangassuk. Taamaalilluni nittaalassat pinngortarput.

• Qupperneq 11-mi nittaalap pinngoriartorneranik ilisserutit arfinillit takuneqarsinnaapput.

  Ilisserutit ataasiakkaat naatsunnguamik allaaserissavatit, tassanilu suna takuneqarsinnaanersoq nassuiassavat.

  Ilisserutit allaaserisakka:

• Nittaalassamut suna pilerfiusinnaava?

• Erngup molekylia sunik sananeqaateqarpa?

Nittaalassaq nuissami pinngortarpoq. Erngup molekyliinik sananeqaateqarpoq. Nuiaq kissarnerungaangat nittaalaq erngup molekyliinik amerlanerusunik akoqartarpoq. Nittalaq taamaalilluni sukkanerusumik pinngortarpoq ilusaalu allanngorarnerusarluni.

Nittalassaq allanngorarpallaanngitsumik ilusilik.

Nittaalassaq allangorartorujussuarnik ilusilik. 

• Qupperneq 12-mi ilisserummi suna takuneqarsinnaava.

• Nittaalassat oqimaappallaaleraangata sumik pisoqartarpa?

• Nittaalassaq tunngaviusumik qanoq iluseqarpa?

Qaamaneq seqerngup qinngorneranik pilersoq “qaamanermik qaqortumik” taaneqartarpoq.Uagut inuit qalipaatinik tamanik takusinnaasatsinnik imaqarpoq.

Nittaalassat apummi seqerngup qaamaneranik akisuatitsigaangat isip qaqortutut takusarpaa.

• Nittaalassaq qanoq allaaserineqarsinnaava?

• Qupperneq 18-mi ilisserummi suna takuneqarsinnaava?

• Akisuaneq qanoq isumaqarpa?

Nittaalaq nuissani nittaalassat katersuukkaangata pinngortarpoq.

Nittaalassat pilerfianit suna tamarmi aallartittarpoq, tassa erngup molekyliisa pilerfia eqqoraangassuk. Taamaalilluni nittaalassat pinngortarput.

• Nittaallat silaannarmi qutsissumi nuissani katersuuttarput. Silaannaap qaleriissitaarneri assigiinngitsut qanoq taaneqartarpat?

• Nittaalassap pilerfia sunaana?

• Imeq sunik assigiinngitsuni pissuseqarpa taakkunanilu molekylit qanoq inissisimappat?

Nittaalassaq nuissami pinngortarpoq. Erngup molekyliinik sananeqaateqarpoq. Nuiaq kissarnerungaangat nittaalaq erngup molekyliinik amerlanerusunik akoqartarpoq. Nittalaq taamaalilluni sukkanerusumik pinngortarpoq ilusaalu allanngorarnerusarluni.

Nittalassaq allanngorarpallaanngitsumik ilusilik.

Nittaalassaq allangorartorujussuarnik ilusilik. 

• Qupperneq 12-mi nittaalassap ilisserutaa taakkulu pisatai takuneqarsinnaapput. Nittaalassap ilusaanut kissassuseq qanoq pingaaruteqarpa?

• Quppernermi ilisserutip assinga isiginnaaruk. Nittaalassap ilusaanut isugutassuseq qanoq pingaaruteqarpa?

• Quppernermi 14-17-mi assit qimerluukkit nittaalassallu assigiinngitsut qanoq kissartigisumi imaluunniit qanoq isugutatsigisumi pinngorsimanerinut siunnersuusiorit.

Qaamaneq seqerngup qinngorneranik pilersoq uagut qalipaatinik tamanik takusinnaasatsinnik imaqarpoq.

Nittaalassat apummiittut qalepaateqanngingajapput, tipeqanngillat mamassuseqaratillu. Nittaalassat 

seqerngup qaamaneranik akisuatitsisarput.

• “Elektromagnetisk spektrum” sunaava quppernermilu ilisserummut qanoq atassuteqarpa?

• Aput sooq qaqortumik qalipaateqarpa?

• Aputip seqerngup qinngorneranik akisuatitsisinnaassusaanut atatillugu taaguutip albedop-sunniutaa nassuiaruk.